episode5  episode4  episode1  episode2  episode3 




ZILE SE VAKANSIE (Episode 1)

Dit reën geweldig in die noorde van Botswana.  Dit reën  net soveel  suid 
van noord en ook  oos en wes daarvan maar dit is nie van veel belang vir 
Zile nie want hy is nie nou daar nie, hy is nou noord en dis die reën wat
hier val wat die oorsaak is dat die lewe nie die liedjie is wat dit `n paar
dae gelede was nie. Zile sit onder `n swanger worsboom en probeer `n liedjie
sing om warm te kry maar stotter net `n  paar vals note. Hy sit onder die
drup van `n oorhangende tak, hy het al vantevore probeer wegskuif van die
drup maar dit drup orals dus bly hy nou maar sit. Hy probeer "Oom Kosie sukkel
in Afrika"sing, maar dit is so vals dat die reën dadelik harder val. Sy 
kakebene bewe en bibber so van die koue dat sy tande so woes klapper dat
dit soos `n tikmasjien  klink, wat aktief Die Stem tik, hy probeer op
aandag staan maar hy kry net gebewe en hy is al dikgetik.                                                                                                         

Zile hou nou al drie jaar lank hier vakansie en in die drie jaar het hy nog
nie soveel reën gesien nie, dit reën katte en honde. "Dit reën katte en
honde", neurie hy  eenkeer sag en tweekeer nog sagter". Na `n rukkie verkry
weer volle beheer oor die werking van sy kakebene en lippe en dan val hy uit
volle bors weg met:
Mopanie-, mopanie-,mopaniewurms!
Mopaniewurms in die oggend en mopaniewurms in die aand!
Mopanie-, mopanie-, mopaniewurms!
Mopaniewurms vanmôre en mopaniewurms vanaand!
Mopanie-, mopanie-, mopaniewurms !
Mopaniewurms vanmiddag en mopaniewurms gisteraand!

Die laaste noot was `n bietjies te hard want die volgende oomblik maak hy `n
slapende hond wakker. Die hond is gewis wakker en baie groot ok, hy en Zile
kan nie besluit wie die grootste geskrik het nie, hulle trek lootjies, die
hond wen. Zile is 'n goeie verloorder en laat spaander, die hond agterna.
Eers toe die hond byna al sy gatvelle afgeskeur het, het Zile die hond se
tjank afgetrap voordat lg. stil-stil die aftog geblaas het. 

Zile het met leedwese die skade aan sy karos en deurtrekker betrag  en net
daar besluit dat hy dik is vir hierdie vakansie. "Ek is dik vir hierdie
vakansie", sê hy vir homself. Hy voel dat hy `n ander vakansie nodig het
om van hierdie vakansie te herstel. Daar is min dinge wat so uitputtend
is as wanneer `n vakansie skeefloop,  hierdie een is windskeef. Na drie jaar
van uitrus kan mens ook net soveel vat en dan is jy gatvol, buitendien is
sy sakgeld ook op en oorleef hy al vir `n maand lank van die mopaniewurms
wat in die rivier versuip het. Die versuipte wurms laat sy maag woes werk
en hy hou juis nie van werk nie. Die maagwerkery  het veroorsaak dat hy
kringvuur om sy bruinoog gekry het, dit is al erg opgehewe van al die
afveëry. Hy het al byna met alles  moontlik probeer afvee om die pynlike
sensasie van afvee so draaglik as moontlik te maak. Wat tot onlangs nog
goed gewerk was `n sagte haasvel wat hy by `n  bysiende sot gesteel het
maar `n vêrsiende vriend van laasgenoemde het die haasvel vergiftig. Zile
het gevolglik `n heftige allergie tussen sy twee boude ontwikkel en nou
sit hy alweer met sy vinger in sy dinges.                                                 

Hy besluit om sy persoonlike higiëne op te knap deur hande en meer spesifiek
sy middelvinger te gaan was en om dan `n goeie nagrus in te kry. Die reën gee
`n oomblik skiet en die sonnetjie maak sy verskyning, Zile staan stram van
die koue op om te gaan kyk hoe die son nou weer lyk. Voordat hy egter onder
die boom uit is begin dit alweer reën. Hy kyk op in sien dat die son skyn
en dat daar geen wolke is bokant hom nie, maar dit sous. "Dis die laaste
strooi, môre-oggend is ek weg." Hy het nie geweet dit kan reën sonder
wolke nie. Boon-op val `n wors uit die worsboom hom byna katswink. Hy sal
die volgende oggend die terugtog aanpak. Hy wil huistoe, Bloem toe,
Bloemfontein toe, hy wil soentoe. Hy dink aan die onderonsie met die hond
en raak bewus van die feit dat hy nie veilig  op die grond is nie, hy besluit
dus opsluit om die aand  oopbek in die mik van `n huilboerboonboom te slaap.   

Die aand reën dit selfs nog erger as die vorige paar dae. Zile droom dat
hy versuip in die mik van `n huilboerboonboom. Hy is reg en hoes homself
wakker. Dan verloor hy sy balans en val binne in die oorvol rivier wat
kort tevore nog ver onder hom verby gevloei het. Hy verbeel hom hy versuip,
maar hy is verkeerd, dit is nie sy verbeelding nie. Toe sy kop heelwat later
bokant die water uitpop suig hy gevolglik heelwat vars lug in, hy het al
vêr stroom-af gedryf. "Dit lyk my ek is oppad see toe", dink hy onfiks.
Hy  merk `n TV  op wat saam met hom stroom-af spoel, dis nog aan en hy
besluit om `n bietjie TV te kyk voordat hy versuip. Hy is net betyds vir
die nuus en die weer. Hulle voorspel reën vir die gebied. " Hulle is reg"
dink hy met leedwese. 

Hy begin kant toe plas want hy kan nie swem nie en hy voel ook nog nie reg
vir die hiernamaals nie, sy longe het al begin watertrek  en hy is meer onder
die water as daarbo.  Die TV is intussen onder. "Terwyl ek  so baie onder
 is kan ek gerus die visse uitcheck", dink hy en duik dieper. Diep onder
maak hy sy oë oop en maak oogkontak met `n uitgeruste krokkedil wat dun voel.
Die krokkedil maak `n paar vinnige berekeninge en kom tot die slotsom dat
Zile hom sal kan vul. Zile het tot dieselfde slotsom gekom, dit is dat hy
die krokkedil kan vul, hy wil nie. Beide partye maak nou vinnig  aanstaltes
om sy onderskeie wens te vervul, die krokkedil val aan en Zile val terug.
Die krokkedil maak sy wreedaardige groot bek oop en stel sy troefkaarte,
naamlik sy tande ten toon. Zile is opmerksaam  en merk dit op. Die aanblik
van die rye indrukwekkende enamel in die bek van die krokkedil begeester
hom so dat hy skoon van knyp vergeet,  nou trek hy sy troewe en los  sewe
verskillende kleure drukpatrone in die water, nie een is ewe dik nie maar
almal is dunner as paraffien. Dit red sy lewe. Die lading verteerde
mopaniewurms in die water laat water troebel en laat die  krokkedil
belangstelling verloor en byna ook sy bewussyn. Dan maak hy sy bek toe
en maak `n atletiese onttrekking. Dit red sy lewe.

Zile het net-net die kant gehaal wat veral tedanke aan die feit was dat hy
tydig die ekstra gewig afgeskud het van die skrik. Hy het nie gras onder sy
voete laat groei voor hy die tog huistoe aanpak nie. Die lug is betrokke en
daar is geen teken dat die son ooit weer sal skyn nie. "Dit smaak my ek`t
geemmigreer", dink hy terwyl hy knibbel aan `n halfversuipte mopaniewurm.
"Dit smaak nie lekker nie!".

Hy  kyk vir oulaas noord en beweeg dan suid.  Hy wil nog voor die dag om is
`n groot spasie tussen hom en noord uitpak. Hy weet daar is sowat ses weke te
voet van pyn en lyding voor hy weer tuis is, maar hy gee nie om nie, hy wil
terug. Hy raak skoon nostalgies as hy aan sy  beste vyand, naamlik  Mandiebel,
dink. Wat ontstellend is, is juis die feit dat hy na Mandiebel verlang
aangesien hy en Mandiebel mekaar in die verlede taamlik verniel het.
Hulle kon nog nooit met mekaar oor die weg kom nie maar kon ook nie sonder
mekaar klaarkom nie. Onwillekeurig vryf hy oor die litteken op sy voorkop
waar Mandiebel hom met sy kettie geklobber het tydens `n onderonsie, ook vat
hy aan sy sitvlak waar hy met `n sosatiestok gesteek is. Dan is daar ook nog
die tandemerke aan sy bo-arm en  binneboud. Hy raak skoon groen om die kiewe
as hy dink hoeveel keer Mandiebel hom met die knie in die knolle geloop het.
Hy stop `n oomblik en voel of alles nog pluis is- dit is en hy slaak `n sug
van verligting. Hy voel baie wrokkerig as hy dink hoeveel keer Mandiebel
hom op sy jis gegee het. Hoe meer hy daaraan dink hoe wraaksugtiger voel hy-
as hy hom ooit weer in die hande kry sal hy hom  behoorlik uitsort. "Ek gaan
hom behoorlik uitsort as ek hom ooit weer in die hande kry", dink hy
meedoeënloos.

Zile is skaars twee dae oppad of sy soveelste veltie trek hom plat. Ingedagte
voel hy agter hom vir `n afveër, hy vat raak en vee homself met `n blasende
pofadder af, dis miskien meer `n kwessie van saggies droogklad, maar hoe dit
ook al  sy,  hy is onbewus daarvan dat die pofadder nou `n poefadder is.
Toe hy opstaan voel hy baie beter en dus worry hy nie oor hoe die pofadder
voel nie.   

Zile is nou alreeds `n week op pad en begin  baie dors raak, honger ok, van
al die velties.  Hy is baie bly dat hy oopbek in die mik van daai
huilboerboonboom geslaap het want as dit nie daarvoor was nie dan het hy
sweerlik al gevrek van die dors. 

Die terrein  is nou heelwat droër as waaraan hy gewoond geraak het gedurende
sy vakansie. Die enigste oop water is die lugspieëlings wat hy op die vlaktes
raakloop. Voordat hy aan hulle gewoond geraak het, het hy op hulle afgepyl
en sy lippe gebrand op die warm klippe en sy longe vol sand geslurp.
Daarna het hy in `n hoesbui verval en sand gehoes sodat dit soos `n stofstorm
lyk. Omdat hy die afgelope week nog nie nat, maar net droog oor sy lippe
gehad het was dit ook nog nie weer nodig om homself af te vee nie en hy
besluit om die pofadder te laat gaan. Hy knoop die slang los en laat hom
seil. Hy skud al die slangvelle uit sy kitbag  en verwonder hom daaraan dat
een slang so baie keer kan vervel. Sy boude het intussen kans gekry om  mooi
 te herstel van die kringvuur, Zile wonder of hy al volkome herstel het en
 besluit dat dit tyd geword het om iets te ete te kry dan behoort hy spoedig
 te weet  tot welke mate hy op die pad van algehele herstel is.
   
`n  Truksvyboom  langs die voetpad  trek sy aandag, hy val  daarop aan en eet
homself knuppeldik. Hy het geëet dat die sop  van sy mondhoeke afloop  en die
truksvydorings soos hare op sy gebrande twee lippe sit. Hy het hoog tussen
die takke, wydsbeen oor `n blad gesit terwyl hy eet en sommer direk van die
blad af geëet het, hy het vinniger geëet as wat hy kon kou.

Was dit nou nie vir al die dorings en die skille nie, het hy lekker geëet,
dink hy toe hy weer op terra firma is. Hy voel nou weer versadig en verkwik
asook vol en dik, verder voel hy maar met sy hande en origens maar so-so. 

Opgewek slinger hy aan met die slingerpad  en bewonder die natuurskoon, hy
stop net so af en toe om sy balans te herwin. Wat `n lieflike agtermiddag is
dit nie!. Die lug is wolkloos en die wind is stil, `n groot swerm
sprinkaanvoëls draai in `n tregterformasie op in `n warm lugstroom die
hemelruim in, die boonste voëls is net spikkels aan die hemelruim.
Hy merk `n interessante groepie bome voor hom op en verwonder hom daaraan
voordat hy verder slinger. Hy hou hom voorts besig deur die turksvydorings
uit sy lippe te trek en ook om strooi te praat met die plante langs die pad.
`n Paar aggressiewe groeiers het voordeel getrek uit sy geselsie met hulle
en het hom probeer betrek maar hy het ontsnap.

Die son begin water trek en hy besluit om `n ou kennis van hom op te soek,
dan kan hy weer `n slag  bad en skeer en gewoond raak aan die beskawing,
hy sal ook nie omgee om weer `n slag in `n regte bed te slaap nie.  

Hy loop nog so lekker en fantaseer  toe sy maag begin grom, brul, suig,
appelleer en pomp, nog `n keer en toe weer `n keer.  Die gebrul maak hom
bang, hy poep eenkeer hard maar nie te hard nie en toe laat hy spaander.  
Hy slaan dekking  agter `n laning wegkruipertjie-bome. Hulle hou hom vir
die gek maar hy kom dit nie agter nie. Hy kruip so deeglik weg tussen die
bome dat hy verdwaal. Intussen het sy maag nou genoeg gehad, oorgegee en
laat los. Sy knypspier het gehou so wat dit kon maar sy binneligaamdruk
het sy knypspier se vermoë om te knyp te bowe gegaan en hy kon nie meer
alles binnehou nie. Die slag wat toe volg was fataal, vyf tarentale gedood,
vlamgerooster. Hulle het  tussen die wegkruipertjiebome kom wegkruip vir die
aand toe die slag hulle tref, hulle sal nie weer nie. 
 
Zile voel aan sy bas, dis ernstig beseer van al die truksvypitte en dorings.
Hy sal maar weer die belt stywer moet trek en nul-per-mond moet toepas.

Tussen die bome kry hy twee geblindoekte bakoorbandiete wat aanmekaar geboei
is. "Zile", stel hy homself voor. "Tikkel", sê die een en "Tokkel", stel die
ander een homself voor. "Ons voel f...ôl", sê hulle gelyk,  terwyl hulle in
die duister staar. "Dis nie veel nie" sê Zile en dan vervolg hy: "ek is
verdwaal. Ek is deur die wegkruipertjie bome geflous en nou het ek myself
verlê". Hy beduie hulle dat hy oppad suid is en vertel hulle van sy
wedervaringe tydens sy vakansie in Botswana.
 
Tikkel en Tokkel luister onbelangstellend, gaap gelyk en raak luidrugtig aan
die slaap. Zile kom dit nie agter nie en babbel opgewonde verder en verder.
Hy het lank opgewonde verder en verder gebabbel voordat hy kêns gekekkel en
verdwaald, hard aan die slaap geval het. Zile het baie lekker geslaap gedurende
die vooraand  maar so teen vroeg-oggend het `n effense onrustigheid  hom
begin pla. Eers het hy gedink dis omdat hy so hard aan die slaap geval het
en later het hy gedink dis omdat hy in sy slaap`n ewe  verdwaalde krimpvark
platgelê het, maar nadat hy die penne uit sy sitvlak getrek het, het die
onrustigheid hom bly pla, dit was ook nie truksvydorings in sy sy sitvlak
nie want dit pla hom al van die middag af.
 
Hy het oopoog in die donker bly staar en toe dit begin lig word, het die
onrustigheid plek gemaak vir `n amperse afwagting, soos wanneer mens wag
dat iets vreesliks met jou moet gebeur. Zile staar boontoe en wonder wat
hom pla toe hy in die sag brekende lig iets dofweg uitmaak wat soos `n poepol
lyk. "Ek wil nie hoes, poep, skinder of paniek saai nie maar dit lyk mos vir
my soos `n poepol!", dink hy.
  
Dit lyk vir hom kompleet soos `n knypspier wat op die punt is om te laat los,
byna soos `n damwal wat wil breek. Zile staar na hierdie fenomeen  in die
wegkruipertjieboom bokant hom en hy voel dat hy op die punt is om`n antwoord
op hierdie tergende verskynsel te kry. Hy was reg. Dit wat hy tussen die takke
gesien het was die onderkant van `n baie dikgevrete koekeloeriekraanvoël wat
op die punt was om `n opelyf te ervaar. Zile het skielik besef wat hom gaan
tref, hy wou nog sê, "`n Sent vir jou gedagtes!', maar helaas, toe was dit
reeds te laat!
 
Wat toe gevolg het was nie mooi nie. Die het teen die spoed van wit lig  op
hulle afgebondel en hulle betrap net daar waar hulle gelê  het. Zile was die
gelukkige een, hy het kans gekry om sy mond te sluit.  Die twee geblinddoekte
bakoor bandiete was nie so gelukkig nie. Toe die lappoo hulle getref het, het
hulle nog heerlik, oopbek, gelê en snork. Hulle het skaars kans gehad om te
sluk, toe die res van die swerm  die leier volg met hul vroeëmôre lappoo.  
Zile en sy nuwe reisgenote het hulleself  uit die lappoo gehelp. Dit was
`n lang en moeisame werk, maar iemand moes dit doen!. Toe het hulle in die
rivier gaan bad, dit het so gestink dat selfs die varswatermossels stroomop
koers gekies het, hulle het nie eens hulle skulpe saamgeneem nie.

Nadat hulle klaar gewas het, het hulle koers gekies na Mandiebel se vriend,
Palooka van Palooka se Pandjieswinkel. Palooka was baie bly om hom weer te
sien en het na sy welstand verneem  asook na die prys van tweedehandse
karosse, setpille en boomgom.
  
Op sy beurt het Zile hom verveel met te veel detail en hy het vir Palooka
vertel van dit wat die koekeloeries hulle aangedoen het. Palooka het lekker
gelag en hom mee gedeel dat vandag Nasionalekoekeloeriekraanvoêlopelyfdag
is. Dit is die koekeloeries se gewoonte om hulle nasionaledag teen dagbreek
te vier deur die dag met gesamentlike toelgang te begroet. Palooka  vir hom
iets teen verbale diaree gegee  en hulle daarna aan sy vrou, Pandora
voorgestel asook aan Palookie, sy dogter.                                                                              

Zile het uiteindelik weer na drie jaar kans gekry om te bad, te skeer en in
`n spieël te kyk. Hy het lelik vir homself geskrik toe hy in die spieël kyk
want hy het lanklaas vir homself geskrik. "Dis verskriklik!", sê hy
onwillekeurig hardop. 
 
Zile-hulle het weggelê aan Pandora se kos, heerlike kerrieafval met
aartappeltjies, rys met `n lang afvalsous gevolg deur spare-ribs en dan
`n paar snye tuisgebakte brood om die bord mee skoon te lek.
 
Gestopte springbokboud met `n kruie en rooiwynsous, beestong en bobotie,
boerewors  stywepap en Kentakkie, is alles goed wat Zile en sy maters daar
ingestop het. Zile-hulle het die hele tyd met die hande geëet  sodat hulle
kan voel wanneer hulle vol is. "Ek is versadig en verkwik asook vol en dik!",
verklaar hy na twee dae plegtig en vryf met sy hande oor sy  dankbare,
boep-geëete pens. Hy meet sy pensdruk; "Drie bar!" lees hy die boeppensmeter.

(Die Bandiete was so dankbaar om self hulle ete te kon verteer want met hulle
vorige ete was dit hulle nie so gelukkig nie!.) Hulle het Palookie se
geselskap geniet en Zile het verleë gevoel oor die gehawende toestand waarin
sy klere was, dit was veral sy deurtrekker wat deur die hond verskeur is
wat gesukkel het om al sy opstandige ledemate toe te hou. Zile het altyd
seker gemaak dat hy langs Palookie sit en nie voor haar nie want hy was bang
dat die ryp puisie op haar voorkop dalk kan afgaan. Die Bandiete het nie
omgegee waar hulle sit nie want hulle sig was beperk, baie beperk. Hy wat
Zile is, was amper doodseker dat hulle in elk geval nie veel sou omgegee
het waar hulle sit as hulle wel van die ryp puisie bewus was nie.

"Sy  prikkel my..... tenspyte van die puisie en moesies op haar bolip waarop
daar bossies hare staan en feit dat sy blykbaar `n langtermyn, miskien selfs
baie langtermyn voorliefde het vir haar ma se kookwerk!", het Zile gedink.
Hy reken dat as sy vir hom mooi is hy vinnig by die huis moet uitkom want hy
is besig om bossies of selfs koekoes te raak.

Hy het swaar afskeid geneem en voordat hy weer die pad gevat het, het hy
eers die blinddoeke van die bakoorbandiete afgehaal en toe het hy met `n
lied in die hart en `n "La ta tie ra ta!" oor sy lippe, die laaste skof
aangepak.